همدلی از همزبانی بهتر است !

سلام :

                 مولانا در دفتر اول مثنوی ضمن داستان خرگوش و شیر و نخجیران که یکی از زیباترین بحثهای مثنوی در زمینه ی جبرو اختیار است ( از آن دست بحثهای مورد علاقه ی حقیر که دلم میخواهد روزی بحثش را با استفاده از همین داستان باز کنم که بالاخره ما و زندگی ما تابع جبر زمانه و تصمیم خداوند است یا نه ما موجودی هستیم آزاد که هرکار را با اختیار و با برنامه ی مورد نظر خودمان انجام میدهیم ؟؟ یا حالتی دیگر است ورای این جبر و اختیار ؟ ... حالا این بحث باشد برای زمانی که حس و حالش بود و اقتضایش ... ) داستان هدهد و حضرت سلیمان را مطرح میکند که چند بیت ابتدای آن مورد نظر بنده در اینجاست به این معنا که داستان را با این ابیات آغاز میکند :

                       چون سلیمان را سراپرده زدند

                                                        پیش او مرغان به خدمت آمدند

                       همزبان و محرم خود یافتند

                                                       پیش او یک یک به جان بشتافتند

                      جمله مرغان ترک کرده چیک چیک

                                                      با سلیمان گشته افصح من اخیک !

                     همزبانی خویشی و پیوندی است

                                                      مرد با نامحرمان چون بندی است !

                    ای بسا هندو و ترک همزبان

                                                     ای بسا دو ترک چون بیگانگان !

                   پس زبان محرمی خود دیگر است

                                                    همدلی از همزبانی خوش تر است !

                  غیر نطق و غیر ایما و سجل

                                                    صد هزاران ترجمان خیزد ز دل !

           

                      مولانا میفرماید که وقتی سراپرده و بارگاه حضرت سلیمان را برپا کردند همه ی مرغان و پرندگان برای عرض خدمت از هم سبقت میگرفتند . این پیشی گرفتن برای خدمت نه از برای چاپلوسی و تملق نزد حضرت سلیمان بود بلکه به این دلیل بود که این مرغان حضرت سلیمان را همزبان و محرم خود یافتند و چه سعادت بزرگی است که ما همزبان و محرمی برای حرفهای دل خویش بیابیم . البته که منظور از این همزبانی همزبانی گفتار نیست بلکه منظور از همزبانی همانا فهمیدن حرفهای یکدیگر و فهم اندیشه و باورهای یکدیگراست بدون تخطئه بدون سرزنش و تمسخر و بدون پرده دری و لو دادن . به همین خاطر هم مرغان که در اینجا کنایه از افرادی است که گرد پیر جهاندیده و دردآشنایی جمع میشوند از اینکه کسی را یافته اند که حرف دل آنان را میفهمید با دل و جان خدمت اش میرسیدند به همین خاطر هم چیک چیک خود را ترک کرده و بجای حرفهای زورکی و بی هدف خدمت کسی میرفتند که زبان دل آنان را میدانست . این همزبانی پدیده ی عجیبی است که باعث میشود دو ترک در برخورد با یکدیگر حرفی برای گفتن نداشته باشند همچنانکه ممکن است اعضای یک خانواده - یک فامیل حرفی برای گفتن نداشته باشند و ما وقتی در این موقعیت قرار میگیریم دنبال بهانه ای میگردیم که از این بیگانگان بگریزیم این بیگانگان به ظاهر آشنا !! ولی گاهی غریبه ای را می یابیم که دلمان میخواد ساعتها کنارشان بنشینیم و از حرفهایی که شدیدا برای هردوی مان آشناست صحبت کنیم ! اصلا دلبستگی ما به بزرگان البته نه هرکس لزوما همین همزبانی و همدلی ما با گفته هایی است که از دل آنان برآمده و دنبال همدلی میگردد و بر دل ما می نشیند که چون او می نگریم ولی در میان خیل میلیونها انسان گم بودیم . انسانها از این حیث مثل رگه هایی هستند که پراکنده اند ولی اتفاقات افراد همدل را کنار هم قرار میدهد یا شاید هم اگر خیلی تشنه باشی به سرچشمه میرسی . اینجاست که مولانا میگوید ای بسا دو ترک که زبان شان بظاهر یکی است ولی همدیگر را نمیفهمند در حالیکه یک ترک و هندو با اینهمه فاصله که روح شان و قلب شان و تعلقاتشان بسیار آنها را بهم نزدیک میکند .

                    مولانا نکته ی دیگری را که در این موضوع اضافه میکند مسئله ی محرمیت است به این معنا که اصولا معنای واقعی محرم بودن حقیقتا همین نکته است یعنی همدلی ! کسی که همدل است برای ما محرم است دیگران حقیقتا نامحرم اند چرا که حس بیگانگی شان برای ما آزار دهنده است حتی اگر خویش خونی باشد !

                       نکته ی سومی که مولانا درس میدهد این نکته است که اول همزبانی است بعد همدلی و وقتی همدلی کامل تر شد روح ها آنقدر بهم نزدیک میشوند که هزاران راه ارتباطی دیگر غیر زبان و ایما و اشاره و نوشته ها که معمولا راه ارتباط بین انسانهاست بین دو انسان همدل ظهور می یابند که تنها همانان میفهمند و با هم ارتباطشان قوی تر میشود . این مسئله را عرفا تازه بسط میدهند به خداوند و زبان خداوند که هرکس زبان خدا را دانست و ادراک کرد همدلی با خدا برایش حاصل میشود و هرکس چون پیامبران به این درجه از همدلی رسید راه های ارتباطی اش با خداوند از گفتار و نوشتار و ایما و اشاره های معمول عبور میکند و راههایی ترجمان دل او با خداوند میشود که باید ادراک کرد تا فهمید و البته این راهها برای کسانی که نمیتوانند درک کنند نامفهوم است به همین خاطر هم نامحرم اند !‌

/ 2 نظر / 137 بازدید
م.ر

با سلام و باز هم تشکر وقتی سخن ، سخن همدلیه ناخوداگاه نقاب ها کنار می رود و وقتی حس میکنی خودتی احساس خوشایندی را تجربه می کنیم و آن موقع با دلمان با مخاطب ارتباط برقرار می کنیم آن وقت است که میگوییم سخن کز دل بر آید لا جرم بر دل نشیند.

طاها

سلام: ارمشاهده ومطالعه اندکی که صورت گرفت کیفورشدم. عاقبت بخیر وموفق باشید